zondag 27 april 2008

People need to know what happened.

Ok, ik zal eerlijk zijn, ik was te jong om de hype meegemaakt te hebben, dus heb de film niet ervaren toen hij net uit kwam, maar ik geloof dat het nederlands publiek de 'het is echt' scheme sowieso niet echt voor waar nam. Amerika trapte er masaal in (at least some of them did) en de film werd een instant classic, niet zozeer omdat mensen dachten dat het echt was, maar omdat het er zelfs voor een getraint oog echt uitzag. Een nieuw genre was geboren. Films hoefden niet met dikke 35 mm camera's geschoten te worden, men nam gewoon een cheapo handycam en filmde het alsof de hoofdpersoon het zelf filmt.

WARNING: SPOILERS

Het eerste voorbeeld dat ik nam was natuurlijk
The Blair Witch Project (1999)
Ik heb deze net pas voor het eerst gezien. Ookal is het eigenlijk de eerste van deze vier die gemaakt is (Zelfs een dikke 8 jaar voor de anderen) was ik er nooit aan toe gekomen. Ik heb The Shining gezien nadat iedereen zei dat hij eng was, en toen vond ik hem dus niet meer eng, omdat ik overal op voorbereid was. En dat zeiden ze bij Blair ook, dus ik verwachtte net als bij The Shining dat mijn angst-verwachtingen zo hoog opgelopen zouden zijn dat niks meer eng kon zijn. Ik ben het vehikel uiteindelijk (na zelf twee dagen in een soortgelijk bos een docu geschoten te hebben) toch maar gaan kijken.
Het begin pakte me gelijk vast. Het deed me erg denken aan het amateuristische filmgemaak van mezelf een paar jaar terug. De interviews waren sterk, ze gaven veel informatie zonder cheesy te worden, dat vond ik erg knap, en het afwisselen van 16mm en handycam was effectief. Door die soort van dorpslegendes wordt het gewone bos freaky, zelfs wanneer er niks gebeurt, je blijft toch voor de zekerheid uitkijken voor monsters en blair witches die van achter bomen te voorschijn kunnen springen (dit ook mede omdat ik verwachtte dat het eng zou worden).
Het is eigenlijk pas wanneer de karakters zelf panisch beginnen te worden en de bovennatuurlijke shit begint te gebeuren dat de film mij compleet kwijt raakt. Ik zat zo in dat gegeven van mensen die zichzelf gek kunnen maken, boos worden, met elkaar opgesloten zitten... Het kon een soort moderne versie van The Treasure of the Sierra Madre zijn. Alle John Huston thema's lagen voor het oprapen.
In plaats daarvan werd de cast geteistert door stemmen van kinderen en uit zichzelf bewegende steentjes en weet ik het wat. Het acteerwerk (vooral van Heather Donahue) is fantastisch, maar ze kan de supernatural onzin niet drie kwartier in d'r eentje dragen. Als uiteindelijk dat vette eindshot komt, met die kerel die tegen de muur aan staat, en ineens de interviews uit het begin hun aansluiting vinden, is het al te laat. Na 30 minuten verveling (spannende verveling, ja, maar verveling none the less) is het voor mij helaas verloren. Wel is het beroemde shot (zie plaatje) z'n roem meer dan waard.
Belangrijke filmmaak les die we geleerd hebben: Geef de film een grootsere climax, die veel aan de film toevoegd dat we niet al in het eerste uur gezien hebben.

Dat leidt ons naar
REC (2007)
Waar bij Blair de personages in een bos verdwaalt zijn, zijn bij de spaanse indie horror REC de hoofdpersonen opgesloten in een flatgebouw omdat daar een nare epidemie is uitgebroken. Als ze eruit komen vormen ze een bedreiging voor de maatschappij, want als je besmet raakt wordt je een zombie-achtige schreeuwlelijk. Alleen nu wil het feit dat ze nog lang niet allemaal besmet zijn...
Na een sterke intro waarin de platte manier van documaken van regiotelevisie (duidelijk een soort SBS6) op de hak genomen wordt, barst de film los als een keiharde zombiehorror met alle bijbehorende ingredienten: gore en ruzies tussen een steeds kleiner groepje mensen.
Maar na zestig minuten ben ik al dat gillen en rennen toch echt wel zat. Er zit geen enkele diepgang in. Na de milde maatschappelijke kritiek van de openingsscenes wordt geen enkel personage meer uitgediept. Daar lijdt de film enorm onder. Iedereen blijft zo plat dat het me op een gegeven moment echt niet meer uitmaakt of ze leven of sterven. De personages hebben toch geen inhoud.
Daarnaast hangt REC veel te veel op z'n schrikmomenten. Het probleem met schrikeffecten is namelijk dat om te schrikken moet je een korte pauze inbouwen waarin je even van het puntje van je stoel afgelaten wordt, om er vervolgens weer terug op te schieten zodra de hand uit het graf komt. De schrikdichtheid van REC ligt zo hoog, dat op de schrikmomenten na eigenlijk de hele film uit die rustpauzes bestaat.
Daardoor krijg je dat er eigenlijk niks gebeurt, want je kan in een rustmoment niet druk aan je plot gaan werken, en dat je na een tijdje alle schrikeffecten al lang aan ziet komen, waardoor ze niet meer werken, Dit heeft als oorzaak dat je vooral verveeld naar het laatste uur van de film zit te kijken. Met de mogelijke uitzondering van de laatste kamer waar de personages komen, want kwa einde is REC zeker Blair voorbij gegaan. Ineens komt het plot tevoorschijn en wordt de boel weer interessant. Ook krijgen we in REC de 'Blair Witch' wel te zien.
Jammer alleen van de leegte tussen het begin en het einde. Op die twee knallen na is REC in plaats van de duizendklapper die het had moeten zijn, eigenlijk enkel een lont die zestig minuten smeult en af en toe knispert.
Belangrijke filmmaak les die we geleerd hebben: Inhoud is belangrijk. De kritiek uit de openingsscene was sterker dan de griezeligste zombie. Kijk maar naar zombiefilm grootmeester George A. Romero, die gebruikt het zombiegenre (dat hij overigens zelf gepioniert heeft in '68 met Night of the Living Dead, ook de eerste film met een zwarte held waarbij z'n huidskleur geen plotpoint is). Maakte Romero zelf maar een Point Of View Horror...

Diary of the Dead (2007)
Eindelijk. In Blair werd de zelf-film methode uitgevonden, in REC werd hij uitgebuit, in Diary krijgt de vreemde filmstijl dan eindelijk een doel. Romero, die in Dawn of the Dead de materialistische maatschappij onder de loep nam, in Day of the Dead met het Amerikaanse leger aan de haal ging en in Land of the Dead de beschaafdheid van het complete mensenras in twijfel trok, levert met zijn vijfde zombiefilm zijn strengste kritiek yet.
De youtube wereld, de onbetrouwbaarheid en subjectiviteit van de media, de iedereen-doet-alles-zelf cultuur, de iedereen-vindt-dat-hij-ook-alles-goed-kan cultuur, alle moderne maatschappelijke filmwaarheden worden aangepakt. Romero stelt vragen over of het wel echt zo goed is dat tegenwoordig iedereen kan filmen, en of we als mensheid wel inzien wat dat betekend voor de geloofwaardigheid en sowieso waarde van wat we te zien krijgen. Ook vraagt hij of we door alle shit die we kijken niet alleen voor films maar ook voor het echte leven afgestompt zijn.
Romero heeft het zelfs zo druk met zijn boodschap uitdragen, dat hij op een aantal iconische zombiescenes na (die ook wel echt fantastisch zijn), eigenlijk helemaal geen tijd meer heeft om een zombiefilm te maken. Het is meer een soort Michael Moore makes a zombieflick geworden. Los van het feit dat ik dat zeer waarderen kan (ik vind iemand die via een zombiemetafoor een wereldvisie geeft boeiender dan iemand die zwarte ogen krijgt, krijst en doodgeschoten wordt) doet hij het genre misschien niet helemaal eer aan. De film is opzich zeker spannend, maar het element dat voor de naam 'horror' gezorgd heeft (namelijk de horror) is toch een beetje verdwenen. Misschien is het genre van paranoid-horror wel helemaal niet geschikt voor deze filmstijl. Een ander pulpgenre waar de maatschappelijke boodschap een belangrijke rol speelde was de monsterfilm. Gojira (Godzilla, 1954) is Ishiro Honda's kritiek op de atoombom en de westerse manier. Zou een godzilla film beter geschikt zijn voor het geef-de-acteur-de-camera-genre?

Cloverfield (2008)

Over Cloverfield kan ik bar weinig schrijven, ik merk gewoon dat ik niet goed kan verklaren waarom ik deze film zo vet vind. Ik ga alsnog een poging wagen.
Voor het eerst sinds Blair werd er weer gebruik gemaakt van een interessante marketing campaign, nieuwsberichten en reclameboodschappen die een hint konden zijn naar wat er gebeuren ging verschenen overal op het net (maakt met terugwerkende kracht eigenlijk Romero's boodschap sterker; hoeveel nieuwsberichten zijn eigenlijk reclames? Hoeveel echte filmpjes op youtube zijn nep?).
Cloverfield is echter, tegen wat ik misschien deed vermoeden (ookal heeft die ene persoon die misschien deze blog leest de film waarschijnlijk toch al gezien dus hoef ik dit niet te zeggen) niet gemaakt vanuit de atoombomkritiek van Gojira en de Roland Emmerich remake uit '98. J.J. Abrams wou gewoon een cool monster. Punt.
Dat is dan ook erg aan de film af te merken. De maatschappelijke diepgang is geheel verdwenen, en eigenlijk zijn we nog verder van het filmmaken verdwenen dan zelfs Blair, want dit is de eerste van de vier die niet eens over een filmmaker gaat. Dit is gewoon een dude die de handycam van z'n buddy in z'n handen geduwt krijgt. Cloverfield is gemaakt vanuit een ander oogpunt dat achteraf helemaal zo gek nog niet is: We zien altijd monsters een land aanvallen vanuit de president van het land en/of de professor die alles op kan lossen. Serizawa in Gojira, Tatopoulos in Godzilla, heck, Goldblum en Pullman in Independence Day. Wat als we nou achteraf een tape gevonden zouden hebben van gewoon normale mensen die het ook meemaakten en opnamen met hun handycams? Mensen die niet de wereld hebben gered, maar gewoon verpletterd werden in the crossfire.
Bij 9/11 bleek dat veel meer mensen dan verwacht handycams aan hadden staan, zelfs bij het eerste vliegtuig. Het filmen was daar geen reactie zoals bij de tweede jet, het gebeurde gewoon. Iedereen filmt de hele tijd alles.
Laten we Godzilla echt maken. Wat zou er op zo'n tape staan als het echt gebeurde?
Ik denk persoonlijk dat ze hier behoorlijk in geslaagd zijn. Om echter die hoge werkelijkheid weer te geven moet een heleboel inhoud opgegeven worden. Mensen dragen nu eenmaal in hun 'we moeten hier wegrennen' gesprekken geen Romero filosofieën uit.
De redenen dat het hier wel werkt en bij REC niet zijn ten eerste dat Cloverfield niet hangt op de schrikeffecten. Cloverfield wil je niet bang maken door je bang te maken, maar door je te confronteren met het feit dat je zelf in die situatie waarschijnlijk net zo'n loser zou zijn als de personages. Het is niet het monster dat eng is, jij bent het zelf.
Ten tweede is Cloverfield een genre waarin we nog nooit een groepje onbelangrijke mensen hebben gevolgt. Bij de zombiefilms is het echter ALTIJD een groepje onbelangrijke mensen. Binnen het zombiegenre voegt REC niets toe, Cloverfield binnen het monstergenre wel.
En als laatste: Dat monster is gewoon fucking cool. Gillende zombies zijn eigenlijk maar sullig. Een zombiefilm staat niet bij de bedreiging van één zombie, hij staat bij het feit dat de zombies los niks voorstellen, maar met hun honderden ineens toch erg gevaarlijk worden. Bij een monsterfilm is één monster wel genoeg.

Conclusies: Het is vet om je film door je hoofdpersoon te laten filmen als er een goede reden voor is. Dat kan zijn om je publiek te laten geloven dat het echt is (Blair), om een boodschap uit te dragen over dat iedereen tegenwoordig alles maar zelf filmt (Diary) of om de mensen te confronteren met dat ze zelf niet zulke helden zijn als je vaak in films ziet (Cloverfield).

Dan uiteindelijk de... eh... top vier van door hoofdpersonages gefilmde films:
4. REC


3. The Blair Witch Project


2. Diary of the Dead


1. Cloverfield

Na een serie films vanuit het oogpunt van de cameraman en enkele vanuit het oogpunt van de schrijver (Adaptation, Stranger than Fiction) ben ik benieuwd naar een film vanuit het oogpunt van de regisseur.

zaterdag 5 april 2008

She was my Rushmore

Er zijn weinig regisseurs alive today die echt een eigen stijl hebben. Iets waaraan je ze kan herkennen, thematisch, visueel, auditief, op elk vlak. Tim Burton is een schoolvoorbeeld, John Woo was in de jaren tachtig en begin jaren negentig zo'n iemand, verder is het groepje gering.
Natuurlijk zijn er miljarden filmmakers die altijd hetzelfde doen, maar het is wel zaak dat dat wat ze doen echt iets is dat van hun is, iets dat zij uitgevonden hebben, niet iets dat al bestaat.
Wes Anderson is waarschijnlijk wel een van de belangrijkste leden van die club. Je weet bij zijn films vanaf shot 1 altijd meteen dat het zijn film is, en hij heeft zijn stijl in de afgelopen 12 jaar alleen maar geperfectioneerd.
Ik zag gisteren wederom zijn eerste succes (en tweede film) Rushmore.
Hold the phone! Hold the fuckin' phone! What was that?!
I knew it! Alexis Bledel figureerde in Rushmore voordat ze Gilmore Girls deed! Haha!